آبستراکت
بایاتیلار، آذربایجانین شیفاهی ادبیاتی نین ان زنگین، دولو و دنیز کیمی آشیب- داشان ئویود، نصیحت و یاشاییش درسلری نین قایناغی دیر . بایاتی لاردا، مجلس دبلریندن، مردی نامرددن آییرماق ئولچولری، وفادارلیق دان توتوب تا آزادلیقی سئومک دن، حلال روزو قازانماقدان تا بؤیوکلره احترام ائتمه یی تاپماق اولار .
بایاتی لاریمیز دینی و اینامسال درسلرین قایناغی دیر . دینده و مقدس کیتابلاردا صحبت اولان قونولار، عیناً بایاتی لاریمیزدا دا یازیلیب، بؤیوکدن اوشاقا، قیزدان اوغلانا، قوجادان گئنجه، نسیل دن نسیله، دیلدن دیله دئییلیب، عمل اولونموشدور. بو قونویو گؤزه آلاراق، تورک خالقی، ایسلام تاریخینده، ایسلامین اوچ بؤیوک گوجلریندن بیری[1] تانینمیشدیر.
بایاتی لارین، ساده سؤزجوکلر ایله، ساده دیل ایله دئییلیب، نئجه اینساندا ایز بوراخدیقی هامی یا آیدین دیر . بو یازی دا « آذربایجان بایاتی لاریندا سیرر ساخلامین یئری » نی آراشدیرماق ایسته ییریک .
تمل سؤزجولکر :
آذربایجان، فولکلور، حدیث، قرآن، تورک خالقی، سیرر ساخلاماق .
باش سؤز
آذربایجانین فولکلور ادبیاتیندا، چوخلو نوعلار یئرله شیر . او جمله دن اسطوره لر، آتالار سؤزو، ناغیللار، تاپماجالار و ادبی لطیفه لردن آد آپارماق اولار . بو نوعلاری ایکی بؤیوک قالیبده ( بؤلومده) یئرلشدیرمک اولار. بیرینجی سی قوشمالاردیر. قوشملارین ایچینده هر جوره عامیانه شعرلری، او جمله دن بایاتی لاری، ماهنی لاری، لایلاری و … یئرلشدیرمک اولار. ایکینجی سی ده ناغیللار بؤلومودور. ناغیللارین دا ایچینده اسکی ناغیللار، باغلامالار، « تعریف نامه » لر و آشیقلارین سازلاریندا گزه ن منظومه لری تاپماق اولار.
آذربایجانین شیفاهی ادبیاتی، دونیا ادبیاتیندا ئوزه ل یئری واردیر. بیزیم شیفاهی و همده کتبی ادبیاتیمیز، زنگین بیر ادبیات قایناقی اولاراق، چوخلو باشقا ئولکه لرین ادبیاتینا بیر مدل و بیر تمل داشی اولموشدور.
نئجه کی فارس ادبیاتیندا، باباطاهر ایله خییامین دؤرتلو شعیرلری نین ئوزه ل یئری واردیر، تورک ادبیاتیندادا بو رولو بیراز فرق ایله بایاتی لار اویناییرلار. بو ایکی بؤلومو توتوشدوراراق ، بیلله نیر کی فارسجا دؤرتلو شعیرلرین آدلیم یارادیجی سی واردیر آما تورکجه بایاتی لارین یارادانی، بیر ئوزه ل شاعیر یوخ، بلکه بو ده رین قایناغی یارادان، تورکلرین ئوزلری اولموشدورلار. بو شعیرلر یاراناندن بری بیراز پاراسی یازیلیب چوخ قیسمی دیلدن دیله، سینه دن سینه یه، نسیل لر آراسی گزیب، بیزیم الیمیزه چاتمیشدیر.
بایاتی سؤزجوکو هاردان آلینیبسا چوخلو باخیشلار واردیر. آنجاق « بیر چوخ احتمال لا بایاتی سؤزجوکو « بیات» یا « بایات» آدلی بیر ائل آدیندان آلینمیشدیر. حدسی میزه بیر سند اولاراق دئیه بیله ریک، آذربایجانین فولکلوریک موسیقی سینده « افشاری» و « گرایلی» سؤزجوکلرینی ائشیدیریک . بو سؤزجوکلرده ائللر، اوبالار آدیندان آلینمیشدیر.(1)
هیجری ایللری نین10-اونجو تا 13 اونجو یوز ایللیکینه قدر، امانی، عزیزی، ساری آشیق، صالح، مجروح، معصوم، بیکس، واقف، سالک، ذاکر و باشقا شاعیرلر گؤرونور. بو شاعیرلرین یاراتدیغی اثرلرده، بایاتی لارین ایزینی آیدینجا تاپماق اولار.(2)
بایاتی لار، خالقیمیزین دیر. تورک خالقی، نئچه یوز ایللرده، بایاتی لاری یاراتمیش، بایاتی لار ایله یاشامیش و بایاتی لار ایله بو دونیادان کؤچموش دور. نئجه کی بایاتی لاری اوخودوقجا گؤروروک بیر اینسانا، دونیایا گلن گوندن بری تا بؤیویوب یاشا دولانا قده ر ، نئجه یاشایاجاقی و حتی ئولوب، بو دونیادان کؤچمه یینه بایاتیمیز واردیر. بایاتینی یارادان آدام بللی اولوب، اولماماسی ئونملی ده ییل دیر، آنجاق ئونملی اولان، بایاتی لارین چیینینده داشانیلان، آذربایجانین فولکلور و شیفاهی ادبیاتی نین آغیر یوکودور.
آذربایجان بایاتی لاریندا سیرر ساخلاماقین یئری
آذربایجانین ائل ادبیاتی نین ان گئنیش یاییلمیش قوللاریندان بیری ده بایاتی دیر. بایاتی لار، خالق حیاتی نین بوتون ساحه لرینی ئوزونده عکس ائتدیرن، ده رین مضمونلو، اویناق، ییغجام و کیچیک حجملی قافیه لنمیش سؤزلردیر. بایاتی لارین ایزی اینسان اوغلونون بئشیکدن، مزارا قده ر حیاتیندا گؤرسنمک ده دیر .(3)
آذربایجانین ادبیات تاریخینه باخاراق، چوخلو بایاتی ئورنک لرینی تاپا بیلیریک. او جمله دن، هیجری ایللری نین 11-اینجی یوز ایللیکینین ایکینجی یاریسیندا، « کاشغرلی ماحمود » یارادان اولو اثر « دیوان لغات الترک »ده بئله یازیلیر:
« آلپ ارتونقا اؤلدی مو ؟ « آلپ ارتونقا[2] اؤلدومو ؟
ایسیز آژون قالدیمی ؟ آلچاق دونیا قالدیمی ؟
اؤزلک اؤچین آلدیمی؟ زمانه اؤجون [3] آلدیمی ؟
ائمدی یورئک ییرتیلور. » ایندی اوره ک ییرتیلر . » (4)
آنجاق بو یازیدا، بایاتی لارین گئچمیشی نی و تاریخینی آراشدیرماق ایسته میریک . نییه کی بو قونودا چوخلو یازیلار و آراشدیرمالار یازیلمیشدیر. بو یازی دا«آذربایجانین فولکلور ادبیاتیندا- بایاتی لاریندا، سؤز-سیرر ساخلاماقین یئرینی » بیلمک ایسته ییریک .
بیز مسلمانلارین مقدس کیتابیمیز اولان، قرآنی کریم ده یازیلان کیمی، یار-یولداشین یادا آیری مسلمانین سیررینی ساخلاماق، هر زامان « اخلاق » ساحه سینده یاخچی ایشلردن ( فضیلت) بیری ساییلیب اونا امر اولونموش دور. او جمله دن « آل عمران »[4]سوره سی نین 118-اینجی آیه سینده بویورور:
«یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ بِطَانَةً مِّن دُونِکُمْ لاَ یَأْلُونَکُمْ خَبَالاً وَدُّواْ مَا عَنِتُّمْ قَدْ بَدَتِ الْبَغْضَاء مِنْ أَفْوَاهِهِمْ وَمَا تُخْفِی صُدُورُهُمْ أَکْبَرُ قَدْ بَیَّنَّا لَکُمُ الآیَاتِ إِن کُنتُمْ تَعْقِلُونَ » (5)
« ائی ایمان گتیرنلر! اؤزوندن باشقاسینی اؤزونوزه سیرداش (دوست) توتمایین. اونلار سیزین بارهنیزده فیتنه-فساد تؤرتمکدن ال چکمزلر، سیزین (ضرره و) اذیته دوشمیینیزی ایسته ییرلر. حقیقتن، اونلارین سیزه قارشی اولان اداوتی آغیزلاریندان چیخان سؤزلردن آشکار اولور. اما اورکلرینده گیزلتدیکلری (دوشمنچه لیک) ایسه داها بؤیوکدور. اگر دوشونوب درک ائدیرسینیزسه، (اونلارین سیزه بسلدیکلری اداوت بارهسینده کی) آیهلری آرتیق سیزه ایضاح ائتدیک » (6)
بیر آیری بویوروق دا، شیعه لرین بیرینجی امامی اولان، حضرتی-علی(ع) بویورورلار:
«مَن أفشی سرّاً أسْتَوْدَعَه فَقَدْ خان » (7)
« هر کس اونا تاپشیریلان سیرری، باشقالارینا دئسه، اونا ( سیرر صاحیبینه ) خیانت ائتمیشدیر.»
و همن اولو امام، آیری یئرده بویورورلار:
«مَنْ کَشَفَ حِجابَ اَخِیْهِ اِنْکَشَفَ حِجابَ بَیْتِهِ » (8)
«هر کس مسلمان قارداشی نین سیررینین اوستوندن پرده گؤتورسه، تانری دا اونون عیب لری نین اوستونو آچار. »
دئدیکلریمیزه دایاناراق، مؤمین لرین و مسلمان قارداش لاری میزین سیررینی ساخلاماق و او سیررلاری آیری یئرده، آیری آداملارا دئمک، آذربایجانین ادبی قایناق لاریندا، او جمله دن فولکلوریک و بایاتی قایناق لاریندا، عکس ائدیلیب و ساده سؤزجوک لر ایله بو گؤزه ل ایشه « سیرر ساخلاماقا » دعوت ائتمیشدیر.
تورک خالقی، قرآنی کریم دن و اماملارین بویوردوقلاریندان درس آلاراق، بو آنلاملاری ساده دیل ایله، ساوادسیزجاسینا، بایاتی لاردا ایشلتمیشلر.آشاقی دا گلن بیر نئچه بایاتی دا، گوجوموزده اولان قده ر، آذربایجان بایاتی لاریندا، سیرر ساخلاماقا گؤره یازیلان بایاتی لاری آچیقلایاجاییق.
1- خبر گئتسین اویادا،
یاتمیش کؤنلوم اویادا.
بی وفایا سیرر وئرمه،
گئدر آچار او، یادا (9)
گؤردوغوموز کیمی بو بایاتی دا ، « بی وفا » یا وفاسی اولمایان آداملارا سیرر وئرمکدن منع اولموشوق. نییه کی بئلنجی آداملار، گره ک گیزلین قالان سیررلاری، گئدیب آیریلارینا دئیه بیلرلر. همده « ئوزگه سی نین سیرری نی آچماق » ین نه قده ر « رذیله » ایش اولماقینی گؤسترمیشدیر.
2-آل کمری، بئل باغلا،
ساچلارینا تئل باغلا.
نه یادا سیررینی وئر،
نه نامرده بئل باغلا. (10)
بو بایاتی دا، یاد آداملارا، ئوزگه و تانیمایان آداملارا، سیرر وئرمک « مذموم » ایش ساییلیب. نییه کی یاد آداملارین آغزیندان هر زامان بیزیم سیرریمیز چیخا بیلر.
3- له له ئولدو، بئز گئتیر،
آرشین آپار، تئز گئتیر.
نه قونشودان سؤز آپار،
نه قونشودان سؤز گئتیر.(11)
بو بایاتی دا ، بیریندن بیرینه سؤز آپارماق، یا بیری نین سیررینی بیر آیری آداما آچماق پیس ایشلردن بیری ساییلمیش و بو ایشدن منع اولونموشوق .
4- بولاق اوسته بستی وار،
بستی نین بیر دستی وار.
سیرر وئرمه ئوز دوستونا،
دوستون دا بیر دوستو وار. (12)
ویا
5- داغ باشینا قوندو سار،
اکدیگین آغاج، وئردی بار.
سیررینی دوستا دئمه،
دوستونون دا دوستو وار. (13)
آذربایجان فولکلور ادبیاتی، ئوزه ل لیکله بایاتی لاریندا، « اخلاق » درسلری آغیرجاسینا و زنگین جه سینه دولودور. امام علی(ع) بویوردوغو کیمی، حتی ئوز دوستوموزا دا سیرر وئرمکدن منع اولموشوق، نییه کی دوستوموزون دا باشقا بیر دوستو واردیر . بو دوست بیلدیکیمیز اینسان، اولا بیلر یاهالیب، بیله بیله یا بیلمه یه بیلمه یه، سیرریمیزی آچیب باشقا دوستونادا دئیه بیلر .
6-سو اوسته بیر پری وار،
چوخلو دردی-سری وار.
هرنه دئسن قیزا دی ء ،
آروادلارین اری وار.(14)
بیلدیکیمیز کیمی ، بیزیم جامعه میزده، آرواد، سؤزلری اوره کینده ساخلایا بیلمه ییب، تئز ارینه خبر وئرن بیر اینسان تانینیب دیر.البته بو سؤز، قطعی و کسین اولا بیلمز.تأسفله بو آنلام بیزیم و همده چوخلو باشقا کولتورلرده بئله یئرینه دوشموشدور. بونا گؤره ده، بو بایاتی دا منظور آروادلاری پیسله مک ده ییل، بلکه سؤز دولاندیران آداما سیرر وئرمه مک دیر.
7-کیلیده سالدین آچار،
کیلید آچیلدی ناچار.
ایگید سیرر ساخلاماسا،
ائل اوندان اوزاق قاچار. (15)
آذربایجان ادبیاتیندا و بایاتی لاریندا، « ایگید » ین ئوزه ل بیر یئری و آنلامی واردیر. ایندی ایسه بو ایگید آدام، سیرر ساخلاماسا یا بیر آدامین سیررینی باشقاسینا دئسه، هامی اونون دوروندان قاچیب، اوزاق گزه رلر.
8- دوست دوستلا، تن یاخشی دیر،
اولماسا گئن یاخشی دیر.
بیر دوستدا سیرر قالماسا،
اوندان دوشمن یاخشی دیر.(16)
بیر پارا دوستلار واردیر، اولماسالار اوندان یاخشی دیر . ئورنک بیری سیرر ساخلامایان دوست دور. بئلنجی دوست، سنین سیررینی آیریلارینا دئییب، دوشمنین سنه غلبه ائتمه یینی راحات ائدیر.
9- عزیزیم آرا سؤزو،
صراف اول، آرا سؤزو.
ئوز سؤزونو، اؤزون بیل،
ائو ییخار آرا سؤزو. (17)
بو بایاتی بیزی سؤزلری آراشدیریب، دوغرو سؤزو یالان سؤزدن آییرمامیزی ایسته ییر. همده ئوز سؤزوموزو، یالنیز ئوزوموز بیلمه لییک. نییه کی آرا سؤزو چوخ آدامین ائوینی ییخا بیلر.
10- عزیزیم گؤر دویونو،
آی دوغدو، گؤردو گونو.
نامردده سیرر اَیلنمز،
مرد دئمز گؤردویونو. (18)
و یا
11- غم ساریب، ندی منی ؟،
درد-غوصه یئدی منی.
نامرد دوستا سؤز دئدیم
جارچکدی، دئدی منی (19)
بایاتی لاری میزدا، مرد ایله نامردی آراشدیرماق و توتوشدورماق ایچین چوخلو ئولچو اولان بایاتی لاریمیز واردیر. مردی نامرددن سئچمک ایچین بیر ئولچوموزده، سیرر ساخلاماق دیر. نئجه کی گؤرورک نامردلر سیرری ساخلاماز، مردلرده اونون عکسینه، سیرری ساخلایارلار. همده هر گؤردویونو دئمزلر.
سونوج[5]:
آذربایجان بایاتی لاری، دونیا ادبیاتیندا یالنیز آذربایجانا عاییددیر. البته، تورک دونیاسیندا، بایاتی قالیبینده اولان شعیرلر چوخدور و هر تورک میللتی، اونا بیر آد وئرمیشدیر. آنجاق، گونئی آذربایجاندا یازیلان بایاتی کیتابلارینی واراقلادیقجا، مهربانلیقا چاغیریش، وفادار اولماق، آزادلیقی، قوچاقلیقی سئومک، بیرلیک، حلال روزو قازانماق و … آنلام لارینا عایید اولان بایاتی لاری گؤروروک .
بایاتی لار، ساده سؤزجوکلر ایله ، ده رین معنانی اوشاقدان بؤیوکه ، ساوادلی دان ساوادسیزا، قوجادان جاوانا ئویره دیر. همده ساده و راحت اولدوقو ایچین، چوخ راحات یاددا قالیب و دیلدن دیله دوشموشدور .
بو یازیدا، گوجوموزه قده ر، بو آنلام لارین بیر قیسمینه اشاره ائتدیک . اومودوموز وار، گله جکده آیری آنلاملاری دا آراشدیرا بیلک و بو یازی باشقالارینا یول آچان یازی اولسون تا بلکه آذربایجان ادبیات ده نیزیندن بیر داملا داها ایچه بیلک .
قایناق لار:
1- فرزانه، محمدعلی. 1369، آذربایجانین خالق ادبیاتیندان بایاتی لار، تهران ، منظومه یایین ائوی، ص 8 .
2- همن ، ص 9 .
3- عبادی قاراخانلو ( آلیشیق )، محمد. 1388،تبریز، اختر یایین ائوی، ص 2.
4- الکاشغری، محمود بن الحسین. 1384، دیوان لغات الترک، فارسجایا چئویرن: دکترح.م.صدیق، تبریز، اختر یایین ائوی، ص 421.
5- قرآنی کریم، آل عمران سوره سی ، 118 – اینجی آیه
6- اینترنت سایته سینده یاییلان قرآنی کریمین آذربایجان تورکجه ترجمه سی بو آدرسده
http://sites.google.com/site/turkquran2010/qurankerimturkcatercume/qur3
7- خوانساری، جمال الدین. 1366، شرح غرر الحکم و درر الکلم، تهران، تهران یونیورسیته سی، بیرینجی چاپ، 5-اینجی جیلد، ص268
8- همن، ص 268 .
9- عبادی قاراخانلو ( آلیشیق )، محمد. 1388،تبریز، اختر یایین ائوی، ص 22.
10- همن، ص 22.
11- همن، ص 31.
12-همن، ص 38.
13- همن، ص 42.
14-همن، ص 39 .
15-همن، ص 42.
16-همن، ص 46.
17- همن، ص 48.
18-همن ، ص 48.
19- همن، ص 51.
آلت یازی لار
[1]- ایسلام دونیاسیندا اوچ گوج وار: عربلر، تورکلر، فارسلار. تورکلر، عربلردن سونرا ان بؤیوک مسلمان خالق دیرلار.
[2]-افراسیاب
[3]- اینتیقامین
[4]-« عمران عائله سی » سوره سی، قرآن کریمین اوونجو سوره سی ، مدینه ده نازل اولموشدور، 200 آیه سی واردیر.
[5]-نتیجه
]]>folklorik öykü
yazar: aydın yenilməz
O gecənin qaranlığında, ər kişi, ormanda sallana-sallana gəlirdi. Bərdoşlar kimi yeriyidi. Bir ayağı sağa, bir ayağı isə sola atılırdı. Hərdən düşünüb, qah-qah çəkib gülürdü. əlində ki içkini bir udum daha içib genə yoluna davam edirdi. Dünya mənimdi, hamısını aradan apardım, məndən güclüsü yoxdur deyə deyə gedirdi.
Bir ağacın dibində, başı qara böcək, yerini xoşlayıb, yatmışdı. Qarnı acmışdı. Yemək için bir yemiş tapa bilməmişdi. Birdən ər kişinin qah-qah çəkib gülməsi ilə danışması, başı qara böcəki yerindən qovzadı. Başı qara, ər kişini görüncə qaçıb bir otun altında gizləndi. ər kişi danışa danışa gəlirdi. Bütün dünyanı özünükü bilirdi. Öz geçmişini anarkən, gələcək mənimdi deyirdi. Başı qara, uzaqdan ər kişiyə baxırdı. ər kişi gəldi, gəldi birdən ucadan bağırıb yerə düşdü. Başı qara bunların hamısını uzaqdan görürdü. Qorxusundan yaxına gedə bilmirdi. Biraz dayanıb baxdı. Öz özünə dedi: bu kim dir? Nə için buraya düşdü? Bu adama nə olub? Birdən ər kişi başını qovzadı. Ürəyi bulanmış kimi, qaytarmaq istədi. Birazdan da qusdu. Bütün yeyib içdikini qusdu. əlində ki içkini yerə salıb, ölülərə oxşayarkən uzandı. Nəfəsi çıxmırdı. Gecənin qaranlığında, ormanın ortasında, yerə uzandı. Ay da gizlənmişdi o gecə. Nə gözündə görməyə güc nə əl ayağında getməyə dayaq qalmamışdır. Başı qara ər kişini ölmüş sandı. Qusaq iysi başı qaranı məst edirdi, keiyfə dolurdu…
Başı qara, ər kişinin dəbərməsini görmədi elə ona görədə otun altından çıxıb, ər kişiyə sarı getdi. Birazda yaxından durub baxdı. o, nəfəs çəkib dəbərmirdi. Başı qara öz-özünə dedi: mən acmışam, buda böyük bir tikədir. Mən təkcə yiyə bilmərəm. gedim o tayda yaşayan başı aq yoldaşımada deyim, oda gəlsin birlikdə yiyək. həm deyərəm bunu mən öldürmüşəm, beləliklə həm onların başçısı olaraç həmdə aclıqdan qurtularıq. Onda hamı məni güclü bir başı qara böcək tanıyacaq, hər nə istəsəm edəcəyəm.
Yola düşüb gedib başı aq yoldaşını tapdı. Oda bir otun altında uzanıb yatmışdı. Başı qara onu görərkən bağırdı: hey, başı ağ yoldaş, məni dinləyirsən? başı ağ bir gözünü açıb altdan-altdan başı qaraya baxıb dedi: nə istəyirsən? mən yemək tapsam öncə özüm yiyərəm. Latda nə var lütədə nə versin. Başı qara bağırıb dedi: mənə bax, mən səndən yemək almaq için gəlməmişəm. Mən özüm bir ər kişini öldürmüşəm bundan belə onu yiyəcəm, heç yüz ildə yesən belə qurtarmaz. Ama mən tək yemək istəmədim, sənidə çağırmağa gəlmişəm. başı ağ gülüb dedi: sən? nəcür bir ər kişini öldürə bildin? Mən səni tanıram, səndə o çıxar yoxdu. Başı qara biraz hən-hün eləyib dedi: bax, sən düz deyirsən mən öldürmədim ama biz ikimiz eləyə bilərik bu ormanın bütün böcəklərini qandırıb, onlara nəcür istəsək davranaq. Böcəklər kıralı olaq. Başı ağ biraz büşünüb dedi: gözəl söz deyirsən. başı qara tez dedi: onda sən o biriləri çağır gəlsin ama onlara diyərsən mən bu adamı öldürmüşəm, deyərsən ki mən tanrı göndərmiş böcəyəm.
Başı ağ durub yola düşüb getdi. Başı qara da ər kişinin yanına qayıtdı. Başı qara qorxa qorxa ər kişinin üzünə çıxıb bir diş vurdu. ər kişi dəbərmədi. Genə bir diş vurdu. Genə bir səs çıxmadı. Oturub dolu qarın yedi. Birdən başı ağın səsi gəldi. Onun dalısıca yüzlərcə xırdalı-yekəli başı ağ böcək gəlirdi. Haməsə gəlib ər kişinin yanına çatarkən, başı qara ağzını silib, bağırıb dedi: durun. Hamısı durdu. Başı ağ, ər kişinin üzünə çıxıb, başı qaranın yanına gedib dedi: hamısına demişəm bu adamı sən öldürübsən, hamı səndən qorxur. Hər nə desən ona baxacaqlar. Səni tanrı göndərmiş bir başı qara böcək bilirlər. başı qara gülüb dedi: gərəkdə elə olsun, indi qulaq ver gör mən nə diyəcəyəm.
Başı qara biraz yaxına gedib bağırdı: susun. Böcəklərin hamısı susdu. Başı qara oyan-buyana baxıb dedi: bu gündən sonra mənim sözümdən çıxan olursan, öldürüləcək. Mən tanrının yolladığı böcəkəm, mənə qarşı gələn olursa, tanrıya qarşı gəlmiş sayılıb öləcəkdir. Bu adamı mən öldürmüşəm, ona görədə bu adamən başını beynini mən ilə başı ağ yoldaşım yiyəcəyik, kimsənin yuxarı gəlməyə haqqı yoxdur. Hər kim sözümə baxmazsa öləcəkdir. Mən tanrının özüyəm. Mən tanrıyam. Bu adamı öldürmüşkən, sizi də öldürmək mənim için çətin iş dəyildir. Indi isə ayaqdan yeməyə başlayın, ama dediklərimi unutmayın.
Başı ağlar, başı qaranı alqışlayıb, sonra ər kişiyə daraşıb yeməyə başladılar. Iki yoldaşda ər kişinin üzünü yeməyə çalışırdılar. Başı qara, ər kişinin qulağından girib, beynini yemək istəyirdi. Birazdan qayıdıb başı qağa dedi: hamıya diyərsən yerə yenib adamı sağ yan üstə çevirsinlər. başı ağ da bağırıb hamıya dedi. Bütün böcəklər yerə yendilər. hamı birdən başı qaranın sözü ilə ər kişini sağ yan üstə çevirib, yenidən üstünə çıxıb, yeməyə başladılar.
ər kişi gücünü, geçmişinin nə olduğunu düşünüb, ölülər kimi yatmışdı. Başı qara beynini yeməyə başladı. Birazdan genə dedi hamı yerə yenib ər kişini sol yan üstə çevirsinlər. genə hamı yerə düşdülər. böcəklərin biri acıqlanıb yoldaşına dedi: mən daha yoruldum bu adamı sağa-sola çevirməkdən. nədən başı qara yerə yenib bizə yardım etmir, niyə o gərək beynini yiyə biz yemiyək. Yoldaşı tez qaçıb bu sözləri başı qaraya dedi. Başı qarada o böcəki çağırıb, bütün böcəklərin gözü önündə öldürdü. Başı ağlar genə başı qaranı alqışladılar. Oda bu alqışları eşidərkən, özünü tanrı biliridi. Özüdə buna inanırdı.
ər kişi hələdə yatməşdı. Gahdan böcələrin sancmasını hiss edirdi ama onları tanrı yolladığı sanırdı. Mənim bu dərdim bitsin diyə, tanrı yollamış, qurban olum sizlərə, hər nə etsəz edin haqqımdır. Sizi tanrı göndərib, qurtarın məni bu dərtdən, ölürəm. ər kişi bu düşüncələr ilə yatmışdi, ayağa durmağa daha gücü yox idi.
Yavaş-yavaş gün çıxırdı. Başı qara ışıqdan qorxurdu. Günün doğmasını heç sevməzdi, ona görə tez-tez yeməyə başladı. ər kişinin gözünə gün ışığı dəydikcə, beyni qızışıb dəbərməyə başladı. Başı ağlar çoxdan qoyub qaçmışdılar. Başı qaradan sonra kimsə qalmamışdı, oda hələ doymamışdı genədə yemək istəyirdi. bağırıb, başı ağları daldan çağırdı, ama hamısı aclıqdan çıxmışdılar, daha kimsə başı qaranı saymırdı.
Gün çıxdıqca ər kişinin başından məstliq uçurdu. Indisə gün bütüvlüklə çıxmışdı. ər kişi bütün gücünü toplayıb durub yerindəcə oturdu. Başı hələ dönürdü. Üzündəki böcəki tutub yerə atıb, üstündən bir yumruq vurdu, böcək yerə batdı. Hər yerini böcəklər yemişdi. Hər yerindən qanlar axırdı. Ama genədə ayaqa qaxmağı başardı. Durub yavaş-yavaş evinə-elinə döndü.
]]>
روایت ائدن : آنام « عصمت خانیم شیخ زاده » - ماکو شهرینین آواجیق قصبه سیندن
توپلایان : آیدین یئنیلمز
بیر گون وارایدی ، بیرگون یوخ ایدی . تانریدان سونرا کیمسه یوخ ایدی . بیر داغین باشیندا قیرخ حرامی وارایدی . او داغا حرامی لردن سونرا کیمسه چیخا بیلمزمیش . بو قیرخ حرامی هر نه کروان اورالاردان گئچرمیش ، یوللارینی کسیب ، کروانی سویوب ، آداملاری دا ئولدوره ر میشلر .
خبر ، شهرین خانینا چاتیر . خان آجیقلانیب ، مین نفر سرباز توپلاییب حرامی لری ئولدورمه یه گؤنده ریر . قیرخ حرامی لر گئنه ، خانین آداملارین ئولدورورلر . درمان ایچین بیری ده دیری قالمیر . خان داهادا آجیقلانیر ، او بیری شهرین خانیندان یاردیم ایسته ییر . مین نفر او خان ، مین نفر بو خان توپلاییب ، حرامی لری ئولدورمه یه گؤنده ریللر . گئنه ده قیرخ حرامی ایکی مین نفری ئولدورورلر.
خانلار ، باخیرلار گؤرورلر ، بو قیرخ حرامی ، گونو گوندن گوجله نیر ، ائله بئله گئتسه بونلار ئوزلرینه شاهلیق قوراجاقلار . بونا گ ؤره سؤز وئریللر ، گئدیب اولوب اولمایانی شاه عباسا دئسینلر بلکه او بو ایشین چاره سین تاپا . دورورلار ، ایکی سیده یولا دوشوب گئدیرلر . آز گئدرلر ، چوخ گئدرلر یئتیشرلر شاه عباسین سارایینا . قاپی چی لار ئونجه قویمازلار ، سونرا ائله کی بیلرلر ، بونلار خاندیلار ، حرمت احترام ایله آپارلار ایچه ریه . شاه عباسا خبر گئدر شاه عباس بویورار قویون گلسینلر گؤره ک نه دئییللر .
خانلار ، شاه عباسا سلام وئردیکدن سونرا ، اولوب اولمایانی شاه عباسا دئیه ر لر . شاه عباس ئونجه فیکره گئدر . سونرا وزیره دئیه ر : وزیر نه دئییرسن ؟ نه ائیله یک ؟ وزیر دئییر : قبله ی عالم ساغ اولسون ! منجه سیزین اورا گئتمه نیز یاخشی اولماز ، سن بیر شاه سان قیرخ حرامی لری ئولدورمک سیزه یاراشماز سیزه شاهلاری ئولدورمک یاراشار . اونلاری ئولدورمک ایچین شهریمیزین کئچللریندن بیرین یوللایاق حرامی لری ئولدورسون . دئییرلر کئچللر مین بیر یول بیلر .
شاه بویورار ، شهرین چوخ بیلن کئچلینی گئتیرسینلر . شهرین چوخ بیلن کئچلینین آدی « کئچل قولو » ایدی . شاه عباس بویورار : کئچل قولو ، گئدرسن فیلان شهرده کی قیرخ حرامی لری ئولدوره ر سن گلرسن . ئولدوره بیلسن سنه موشتلوق وئره جه یم . کئچل قولو دئیه ر : باش اوستونه . قبله ی عالم ساغ اولسون ، آما گئتمه مدن ئونجه گره ک آنامی گؤره م .
کئچل قولو ، قاییدار ائوینه ، آناسینا دئیه ر : آنا ، گئدیرم فیلان شهرده قیرخ حرامی لری ئولدور ه م . آناسی دئیه ر : اوغول ، سنه قوربان اولوم . اونلار قیرخ حرامی سنده تک بیر کئچل . اونلار سنی ده ئولدوره ر . کئچل دئیه ر : نه ائیلییم آنا ، شاه بئله بویوروب گره ک گئده م قیرخ حرامی لری ئولدوره م . همده شاهدان موشتلوق آلام گلم زیبنده ایله ائوله نم . آناسی دئیه ر : یاخچی ، ایندی کی گئدیرسن ، ئونجه گئت شاه دان قیرخ ده وه آل ، هر ده وه نین اوستونده ایکی صاندیق اولسون ، هر صاندیقدادا ایکی سرباز گیزلنسین . سن ده وه لری آپار حرامی لرین شهرینه ، ائله کی سنی ئولدورمه یه گلدیلر ، دئیه رسن بو صاندیقلاری یالنیز من آچا بیله رم منی ئولدورسز صاندقلار هئچ آچیلمازلار من گره بونلارین جادوسون اوخویام . ائله کی ده وه لر ایله گئتدیز یئتیشدیز داغین باشینا دئیه رسن بو صاندیقلار هره سی بیر نفریندی . تک تک گلین تا آچیم وئریم سیزه . ائله کی تکله دین صاندیقی آچارسان سربازلار تک تک توتار ئولدوره ر .
کئچل قولو ، گئدیب شاه عباس دان ، قیرخ ده وه ، هر ده وه نین اوستونده ایکی صاندیق هر صاندیقدادا ایکی سرباز آلیر یولا دوشور . گئدیر قیرخ حرامی لرین شهرینه یاخینلاشاندا ، حرامی لره خبر گئدیر بیر نفر قیرخ ده وه سی ایله گلیر هر ده وه نین اوستونده ایکی صاندیق قیزیل وار . حرامی لر تئز دوروب یولا دوشورلر . آز گئدیب ، چوخ گئدیب کئچل قولونون کروانینا چاتیرلار . ایسته ییر لر کئچل قولونو ئولدورسونلر ، کئچل قولو دئییر : بو صاندیقلاری یالنیز من آچا بیله رم ، گره ک بونلارا جادو اوخویام آچیلالار منی ئولدورسز آچیلمازلار . قیرخ حرامی لرین باشچی سی دئیه ر : یاخشی دیر ، ائله کی صاندیقلاری آچدی سونرا ئولدوره ریک .
حرامی لر قبول ائدر ، ده وه لر ایله کئچل قولونو ، گؤتوروب داغین باشینا گئدرلر . قیرخ حرامی لرین باشچی سی دئیه ر : تئز گل جادو اوخو صاندیقلاری آچ گؤروم نه وار . کئچل قولو دئیه ر : بو صاندیقلار قیرخ ده نه دی هر صاندیق بیر نفرین دیر همده گره ک بیر بیر گله سیز ، بیر من اولام ، بیر صاندیق بیردن سیزلردن بیری یوخسا آچیلماز . قیرخ حرامی لرین بیری گئده ر دالدا یئره گؤروکمه سین ، او بیری حرامی لرده صاندیقین بیرین گئتیره ر لر ، قویارلار دالدا یئره . بیر کئچل قالار ، بیر صاندیق ، بیرده حرامی لرین بیری . کئچل قولو دئیه ر : سن گؤزلرینی باغلا ائله کی من دئدیم آچ . حرامی گؤزلرینی یومار ، کئچل تئز –تئز دئیه ر : جامبا-جومبا ، دامبا – دومبا ... صاندیقی آچار سرباز لار تئز چیخیب حرامی نی ئولدوروب ، ئوزلری ده قاچار گیزله نر . گئنه ، ایکینجی حرامی نی ده بئله لیکله ئولدوره ر . اوچونجو ، دؤردونجو ، بئشینجی ... . سونوندا ، سربازلار توپلاشیب قیرخ حرامی لرین باشچی سین دا توتوب ئولدوره ر لر . حرامی لرین بوتون قیزیللارینی صاندیقلارا دولدوروب ، سربازلار ایله شاه عباسین سارایینا قاییدارلار . شاه عباس ، بوتون ده وه لر ایله قیزیللاری کئچل قولویا وئره ر . کئچل قولو دا گلیب زیبنده ایله ائوله نیب ئوزونه گؤزه ل بیر سارای تیکر ، آناسی ایله ایللرجه شادلیقدا یاشار لار .
سیز ساغ منده سالامات
]]>یازان: بالاش آذر اوغلو – تبریز- باکی 1954-1944
نظم دن نثره چئویرن: آیدین یئنیلمز
بو باشلادیغیم ناغیل، خایال یا دا افسانه ده ئییل. من بو ناغیلی اوشاق اولاندا، قوجالاردان ائشیتمیشم. بو ناغیل نئچه نسیل، دیلدن – دیله گزیب، گلیب بیزه چاتمیشدیر.
بوندان اؤنجه، کندلرده، شاختا-بوران اولاندا، گئجه لر هامی بؤیوک – کیچیک، قوجا – جاوان بیر اوتاغا توپلاشاردیق. بیر نفرده شیرین – شیرین کئچمیش دن سؤز آچیب، ناغیل دئییردی. هامی نین گؤزوندن یوخو قاچاردی. تا گون چیخانا تک، هامی سئوینج ایله، ناغیل دئیه نه قولاق وئره ردیک.
ائله من ده قیشین بیر قارلی گئجه سینده بو ناغیلی ائشیتمیشم...
چوخ گئچمیشلرده، بیزیم بو یئرلرده، چوخ ظالیم خانلار واریمیش. بو خانلار، نه قایدا-قانون بیلرمیشلر، نه گوجسوزلره رحم ائدرمیشلر. کاسیب لارین ائولرینی داغیدیب، قان ائلرمیشلر. آنجاق بو خانلار، بیزیم کنددن، سئوینجی، یاشاییشی آلمیشدیلار. گلین لره، اوشاقلارا، آزادلیق سئون اینسانلارا، هامی سینا ظولم ائدرمیشلر.
کندده، ائله کی یاز اولاردی، چاییر-چمن گؤوه رردی. په یه لردن ده قوزولار مئیله نه – مئیله نه اوتلاماغا چیخاردیلار. ائله بو زامانلاردا ائوده روزو[1] قورتاراردی. بیردن گؤره ردین، هر ائودن نئچه نفر، اللرینده توربا ایله بیچاق، شیرین تره ییغماق ایچین، چؤله ساری گئدردیلر. تا خیرمانا[2]دک، کندلی لر، ائله بو شیرین تره ایله گئچینردیلر.
ائله بو یاز چاغلاریندا، ئولکه نین شاهی اوو ایچین ساراییندان چیخیب، نئچه گئجه –گؤندوز یول گئدندن سونرا، ساوالانین اته یینده، بیر یایلاغا چاتیر. شاهین بو یایلاغی خوشلاییب، ائله اورادا چادیر قورور. بیر گون سحر، شاه آتینی مینیب، سئیره چیخیر. بیر بولاقا چاتیب، بولاقین باشیندا بیر اوجا بویلو، گؤزه ل، بیر قیز گؤرور. یارپیز ده رن قیز، باشینی اییب، اوتانجاقدان شاها دؤنوب باخمیر.
شاه، او قیزین گؤزه للیکینه حئیران اولوب، آتدان یئره یئنیر. آما قیز، شاها باخمادان، دؤنوب گئدیر.هر گون اینسانلاری ئولدورن شاهین، دیزلری بوکولور. داها دایانماقا گوجو قالمیر. یالنیز، قیزین آخاسینجا باخیر.
شاه قاییدیب، آداملارینا بویورور هر یئری، هر کندی گزیب، آختاریب گؤردویو گؤزه ل قیزی تاپسینلار. آما بو ایش سونا چاتمیر. آیلار کئچیر بیر ایل اولور. بیر ایلدن سونرا، شاه یازچاغی گئنه همن یایلاغا گلیب، چادیر وورور. گئنه هرگون، قیزی گؤردویو بولاغین باشینا گئدیب اوتوروب، دوشونه ردی. ائله بیلیردی قیزین آیاق ایزلری، اوتلارین اوستونده قالیب. شاهین دردی ته زه له نیردی. طبیب لر، حکیم لر ائله بیلیردیلر شاه خسته له نیب هر درمان – داوا دئییردیلر، ایز بوراخمیردی.[3]
سایین اوخوجولار، ایندی سوروشورسوز، بو قیز هاردا قالدی؟ هارا گئتدی؟ نه دن تاپیلمیر؟ او گؤزه ل قیزی گؤزله ین، تکجه بیر شاه ده ییل ایدی. قیزین آنا- آتاسی دا هرگون، آغلار-آغلار، قیزلارینی آختاریردیلار. کیشی، آروادینا دئییرمیش کی: « داها یئتر خانیم، نه قده ر آغلایاجاقسان، داها ایتیبدیردا، ئوزون بیلیرسن دا نه قده ر آختارمیشام، داغ قالمادی، مئشه قالمادی، کند، شهر قالمادی، هر یئری آختاردیم. یوخدور.، یا اونو قورد یئدی یا دا تره ییغاندا، چایا دوشوب، بوغولدو.» آما آنانین اوره کی دایانمیردی، هئی یولاباخیردی .
قونشو کندین خانی نین اوغلودا، دسته سی ایله بیرلیکده، همن مئشه یه اووا [4] چیخمیشدی. او دا، قیزی گؤرجک، یئرینده دونوب قالیر. قیزین گؤزلری اونودا حئیران ائدیر. خان اوغلو، قیزی آتین ترکینه میندیریب دئدی: من اوومو ووردوم. تئز آتینی سوروب گئدیر. دسته سیده اونون دالیسیجا گئدیر تا کنده یئتیریرلر. ائله همن چاغدا، بیر عاشیق، چیگنینده ساز، قونشو کنددن قاییدیردی. بیر گون سونرا، گؤزه ل قیزین ایتمک خبری، هر یئری گه زیر. عاشیق ولی، بو سؤزو ائشیدرکن، سازینی گؤتوروب کنددن چیخیر. دئمک ائل قیزی، عاشیق ولی یه کؤنول وئرمیشدی. قیز ایله عاشیق ولی، هر گئجه گؤروشرمیشلر، عاشیق ولی، اونا چالیب اوخویارمیش، ایکی سیده آند ایچمیشدیلر سئوگی لرینده صادیق قالسین لار. قیز ( نرگیز ) ایتدیکدن سونرا، عاشیق ولی، سازینی گؤتوروب هر مجلیسده، هر شنلیک ده چالیب، اوخویوب مجلیسی یولا سالاندان سونرا، دوغما کندینه قاییدارمیش.
دئییرلر عاشیق ولی، سازی چییننده، اوبالارین، کندلرین هامی سینی گه زردی، هر کنده یئتیشدیکجه، اؤز نیگارینی اولاردان سوروشاردی، آما بیر ایز تاپا بیلمیردی. کندین گؤزه ل قیزلاری، گئنج عاشیقا، اوره ک وئریردیلر آما اونون آیری دردی وارایدی. عاشیق ولی، کیمسه نین ائوینده قالمازدی. بو کنددن او کنده گئدیب، نیگارینی آختاریردی. نئچه ایل کئچدی. عاشیق، یورولمادان اینجیمه دن، یای دا، قیش دا، ایستی ده، سویوق دا، قاردا، کولک ده، کندلری گه زیب، نیشانلاندیغی قیزی ( نرگیزی ) آختاریردی.
بیرگون عاشیق، گه زه – گه زه گلیب بیر دوستون ائوینه چاتیر. عاشیق اورا یئتن زامان، کنده خبر دوشور، کندین قوجا-جاوانی توپلانیر. عاشیق ولی، گئنه دردینی آچیر، سازی ایله اونلارا سؤیله ییر. کندلی لرده، اوزولوب، ناراحت اولورلار. آرادان بیر دونیا گؤرموش قوجا کیشی دوروب، عاشیق ولی یه بئله دئییر:
«منیم یئتمیش [5] یاشیم وار آما منیم یالنیز اییرمی [6] ایل اوزوم گولوب. منده سنین کیمی بیر جاوان ایدیم، بیر ایله نیشانلاندیم. نئچه گون گه زمه یه گئتدیم، قاییدیب گلنده ائشیتدیم، منیم سئودییم قیزی، خان گوج ایله چکیب آپاریب. آجیقلاندیم، آغاج آلیب، خانی دؤیمه یه گئده جکدیم، آما خان منه ده لی آدی قویوب، بوینوما زنجیر سالیب، منی دوستاقا[7] سالدی. منیم عؤمروم نم دیوارلار آراسیندا گئچدی. ایندی ایسه سن، اوغلوم، گه زیب دولانماقین نه فایداسی وار سنه؟ سنده گل قاییت ئوز کندینده، بیر قیزلا ائولن، قال. »
دئییرلر کی عاشیق ولی، قوجانین سؤزونه قولاق آسیب، ئوز کندینه دؤنر. آما یاز چاغی، هانسی چایدان – بولاقدان گئچیرمیش سه، گئنه نرگیز یادینا دوشور. گئدیر گئنه نرگیزی ایلک دفه گؤره ن بولاقین باشیندا اوتورور، سویا باخیب، خیالا گئدیر. بیردن گؤرور، سویا بیر آدامین شکیلی دوشوب. دیکسینیب، دوروب باخیر گؤرور ائله دوغروداندا بیر آدام وار ایمیش. عاشیق ئوزو-ئوزنه بئله دوشونور: « بو کیمدیر؟ گئییم[8] لری، شاهلارا اوخشور؟ آما شاه بوردا نه گه زیر؟ نه ایچین تک گلیبدیر؟ » عاشیق ائله بو خیاللاردا ایدی، بیردن شاه سوروشور: « عاشیق، بوردا نه گه زیرسن؟ هارالی سان، آدین نه دیر؟ نییه بئله غملی – کدرلی سن؟ نییه بئله خیالا گئدیبسن؟ دردین نه دیر؟ اوره کیین سؤزونو منه دء بلکی ایشین سهمانا دوشدو. [9] عاشیق ولی بیراز سوسور، ادامی تانیمیر، بیلمیر نه دئسین، یالان دا دانیشا بیلمیر، آنجاق سازینی آلیب بئله دئییر:
« گل سیرریمی سورما غریب
چوخ اوزوندور سؤزوم منیم
آدیم چیخمیش خاطیریمدن
بیلمه ییرم ئوزوم منیم
اوره ییمده آرتمیش [10] غبار
دولانیرام دیار – دیار
شاهیدیم دیر توزلو یوللار
قالمیش اوندا ایز[11]یم منیم
ایتیرمیشم دیلداریمی
هم صبریمی، قراریمی
اونوتمادیم ایلقاریمی
اونو گه زیر گؤزوم منیم
عؤمروم، گونوم قفسده دیر
گؤز یولدادیر، قلب سسده دیر
فلک منه هئی قصد ائدیر
چارام بودور، دؤزوم منیم
شیرین عؤمروم اولدو آغی [12]
ترک ائله دیم بو توپراغی
کئچن سنه[13]، باهار چاغی
ایتمیش دیر نرگیزیم منیم... »
عاشیق اوخودوقجا، شاه خیالا گئتمیشدی. نه زامان قارانلیق اولدو، نه زامان عاشیق قویوب گئتدی، هئچ بیلمه دی. شاه گئنه او گئجه نی فیکیردن یاتا بیلمه دی. عاشیق سؤزو قولاقیندا ایدی. سحر، شاه بویورور هامی آتلانیب ( آتلارا مینیب ) شاه ئوزوده ئونده، عاشیق اولان کنده ساری گئدیرلر. کنده خبر چاتیر، بوتون کندلیلر، شاهین قاباغینا گلیرلر. شاه یئتیشیب، گؤزه ل سارایینا گئدیر. شنلیک تؤره نی [14] قورولور. شاه بویورور: « خبر وئرین عاشیق دا تؤره نه گلسین. » عاشیق گلیر آما شاه، عاشیقی تانییر آما اونا اوز وئرمیر. صنعتکارا حرمت قویمور. شاه بویورور » « عاشیق بیر شئی اوخو». تؤره نده کی لر ماهی سوسور. عاشیق دئییر: « سیز نه امر ائله سز من حاضیرام » شاه دئییر: « ایتن قیزین نغمه سینی اوخو ». عاشیق ولی، بونو ائشیدینجه، گؤزلرینه دومان یئنیر. ئوزو-ئوزونه دوشونور: « یوخ، بو دونن کی شاه دئییل، دونن کی آدام، اوره کی ساده بیر اینسان ایدی. بیرده، او ایستیر منیم، سئوگیمی، عشقیمی تحقیر ائتسین » عاشیق سوسور. شاهدا کئن ایله باخیر. آخیردا شاه، دیله گلیب دئییر: « عاشیق مجلیس چوخ گؤزله سین سنی؟ » عاشیق دئییر: « شاه سیز منی باغیشلایین، او نغمه بو مجلیسه لاییق ده ییل اوخویام. شاه نه قده ر آجیقلانیر، چوخ دئییر آز دئییر، عاشیق قبول ائتمیر. سونوندا، شاه دئییر: « بلکه سن مجلیسده کی شاعیرلردن قورخدون؟ یا ایکی کلمه سؤز دئمه یه جسارتین اولمور؟ ». عاشیق ولی، بو تیکان لی سؤزلری ائشیدرکن، بئله دئییر:
« شاعیر قلبی نازیک اولار
قیزیل گولون یارپاغی تک
هر سؤزونون بیر عطری وار
آنایوردون توپراغی تک
اونون جیلوو[15] سوز خیالی
گئنیش دیر، دونیالار قده ر
ئولچمک اولماز کمالینی
ده رین دیر دریالار قده ر
اونون کسکین باخیشلاری
بولودلاردان آخار کئچر
هر کلمه سی شیمشک کیمی
قارانلیغی یاخار کئچر
بعضاً شعیر دئین دیلدن
آتش قوپار، آلوو یاغار
بعضاً جوشان عوممان کیمی
بعضاً ساکیت دوروب باخار
چوخ اولار کی، بیر یارانمیش
اونون قلبین سالار تورا
بیر قوزویا حئیران اولار
مین بیر جئیران دورا – دورا
او بعضاً ده دوشمن سایماز
اونا پیسلیک ائله ینی
غیبتینده بهتان آتیب
مین بیر یالان سؤیله ینی
شاعیر بیلیر اصیل شعرین
دونیالارجا قیمتی وار
بیر شعر کی، هر کلمه سی
ائل ایچینده ازبر اولار
او، دوشونور، شاعیرلرین
شعری گه زیر الدن اله
رونق وئرمز یالان سؤزه
شاعیر اولان بیله – بیله
شاعیرین هئچ آیلیرمی ؟
ظولم ئونونده مرد بوغازی؟
شاعیر اولان مدح ائدرمی
خوش کئچمک چون روزیگاری؟
لاکین، بیر چوخ شاعیر هله
دویمور سؤزون قدرتینی
اودور، شاهلار مجلیسینده
مدحلرله کئچر گونو
قوی حؤکومدار واقیف اولسون
من مجلیس ده چوخ اولموشام
منم- منم دئیه نلرین
اللریندن ساز آلمیشام
من صنعته قوربان وئردیم
آز عؤمرومون چوخ ایلینی
سؤزلریم له باغلامیشام
چرخ شاعیرین سرت دیلینی
ایندی منه قورخاق دئمک
ای حؤکومدار اینصاف ده ییل. »
شاه بو سؤزلری ائشیدینجه، تئز الینی قیلینجا آتدی. سرکرده لر، وزیرلر هامی سی یئریندن قالخیب قیلینجلارینی چکدیلر. شاه، بیراز دوشونوب، خانا بویوردو، بؤیوک تونقال [16] ییغدیلار. شاه، غرورلا گلیب عاشیقین ئونونده دوردو. کینایه ایله عاشیق اسله سازینا باخیب، گولومسه دی. آنجاق، عاشیق ئوزونو پوزمادی. عاشیقین، سازین الیندن آلیب، اودا آتدی. عاشیق گئنه ده پوزولمادی. سونوندا شاه بویوردو عاشیقی دا آلیشان تونقاللارا آتسینلار. عاشیق، اودون ایچینده، هئیکل[17] کیمی دوردو. نه آغالادی، نه اینله دی [18]. آنجاق بیر س گلدی. هامی ائشیتدی:
« دوغرو دئمیش بیزیم ائللر
شاهلار قانا حریص اولور
دوشونجه ده، محبت ده،
یوخسول اولور، خسیس اولور
شاه، منی آتدیسا اودا
اسکیلمه دیم من دونیادا
ایندی جیسمیم آلیشسادا
محبتیم ده نیز اولور
خبر وئرین ایتن یارا
عاشیق ولی یاندی نارا
باش اگمه دی حؤکومدارا
دئدی یانان تمیز اولور. »
هامی آغلاییردی. عاشیقین یانماسی دا حؤکومدارین آجیقین سویوتمادی. شاه، آتا مینیب گئتمک ایسته دی آما کیمسه، شاهی ئوتورمه یه گئتمه دی. عاشیقی بیر تپه نین اوزه رینده قویلادیلار. ائله او زامان دان بری، عاشیقین مزاری بوتون کندلیلره، زیارت مکانینا دؤندو. بو خبر، دوستاقدا اولان نرگیزه چاتدی. او دا چوخ آغلادیقدان سونرا، بیر گون ابدیلیک یاشامینا سون وئردی.
شاه سارایینا دؤنوب، کئف – نئشه ایچینده، نرگیزی ده، عاشیقی دا اونوتدو. دئییرلر نئچه ایلدن سونرا، شاه، گئنه دسته سی ایله بیرلیکده، اوو ایچین گلیب همن کنده چاتدی. او نرگیزی سورشماق ایچین، کنده گیردی، آما هامی شاهدان قاچیردی. کیمسه اونا قاباق گئتمه دی. شاه آجیقلانیب، بویوردو بوتون کندی اودا چکدیلر. اما گؤروردو هامی عاشیقین مزارینی زیارت ائتمک دن گلیر. داها آجیقلاندی. تحقیر اولدو. آتینی چاپیب اوزاقلاشدی. شاه چوخ یول گئدیب، یورولدو. بیر یئرده، دینجلمک ایچین، اتدان یئنیب اوتوردو. بو حالدا بیر چوبان ماهنی سی قولاقینا چاتدی. هئی اویان – بویانا باخدی، چوبانی گؤره بیلمه دی. بیراز سونرا، چوبان سوروسو ایله بیرلیکده، داغدان دوزه ائندی. چوبان بئله اوخویوردو:
« خبر وئرین نرگیز یارا
عاشیق ولی یاندی نارا
باش اگمه دی حؤکومدارا
دئدی یانان تمیز اولور... »
شاه، چوبانا آجیقلانمادان، اونو یاندیرمادان، آتینا مینیب، اوزاقلاشدی. ائله بیل اونو آغیر یوخودان اویاتمیشدیلار. سونوندا « او گؤردو کی بو ائللرین، ساده جه بیر صنعتکاری، قدرتلی دیر شاهدان بئله ». شاه عاجیزلیگی بیلینمه سین دئیه، ووقاری سینماسین دئیه، سارای مداحلاری اونا یاردیم ائتسین دئیه، اوره کینده کی یاراسینی اونوتسون دئیه، یالتاقلارین آراسیندا عؤمرونو سورسون دئیه، سارایینا دؤندو. آما بیلدی، اونون بیر صنعتکارجا اعتباری یوخدور.
[1] -روزو= روزی
[2] - خرمنلری ییغانادک
[3] -اثر ائله میردی
[4] - اوو = شیکار
[5] - هفتاد
[6] - بیست
[7] - زیندان
[8] - لیباس، پالتار
[9] - آسان اولدو، حل اولدو
[10] - اضافه اولونموش
[11] - ردّ، اثر
[12] - زهر، آجی
[13] - ایل، سال
[14] - جشن، مجلیس
[15] -افسار، دهنه
[16] - هیزم، آغاج
[17] - مجسمه
[18] - سیزیلداماق، گریه وزاری
]]>